Dzieje Bolegorzyna

Jarosław Leszczełowski

 

Osadę Bulgrin (dziś Bolegorzyn) założyli w drugiej połowie XV w. pomorscy von Manteufflowie lub Borkowie ze Złocieńca. 

W 1505 r. król Aleksander Jagiellończyk zezwolił Jakubowi Boleckiemu i Janowi Brzozowcowi na kupno Bolegorzyna od Karstena von Borckego.     

W lata 50. XVI w. brandenburski margrabia Hans z Kostrzyna przepędził Borków ze Złocieńca, a wyznaczeni przez niego komendanci odebrali teren opuszczonej wsi Bulgrin polskiemu staroście drahimskiemu Wilhelmowi Natzmerowi.

Trwa spór polsko-brandenburski o Bulgrin (zwany też Bulgerinem). W 1561 r. polski król Zygmunt August nadał Popielewo oraz Bulgrin pomorskiemu szlachcicowi Heinrichowi von Manteufflowi, który stał się poddanym polskiego króla.

W 1624 r. starostwa drahimski Stanisław Sędziwój Czarnkowski odebrał Bulgrin Brandenburczykom. Wieś wciąż pozostawała niezasiedlona i nie przynosiła jakichkolwiek przychodów. 

Podczas bezkrólewia w Rzeczypospolitej Obojga Narodów w 1668 r. margrabia brandenburski Fryderyk Wilhelm zajął starostwo drahimskie wraz z Bulgrinem. W 1701 r. powstało Królestwo Prus, na terenie którego znajduje się Bulgrin.

 

Wieś Bulgrin i okolice w 1790 r.; mapa barona von Schmettaua

 

W latach 1763-1821 kolejnym właścicielami folwarku w Bulgrinie byli: kapitan von Stentsch, Ernst Konrad Boeck,  wachmistrz von Dehrmann oraz niejaki Nicol. Majątek nie przynosił dużych przychodów, dlatego właściciele zmieniali się stosunkowo często.

W latach 20. XIX w. przeprowadzono poważne reformy społeczno-gospodarcze. Zniesiono pańszczyznę oraz uwłaszczono chłopów. Wieś liczyła 67 mieszkańców. 

We wsi był niewielki kościółek oraz 6 budynków mieszkalnych i gospodarczych. Liczba mieszkańców wynosiła 82.

 

Opis wsi Bulgrin w dziele Bruegemanna z 1784 r.:

Bulgrin [Bolegorzyn], 1 i 1/4 mili na północny zachód od Tempelburga [Czaplinka], 3/4 mili od Draheim [Starego Drawska] i około 100 kroków od wielkiego jeziora Drazig [Drawsko], posiada tylko 1 wolne gospodarstwo sołeckie (Freischulzenhof), które właściwie należy do Nowej Marchii, ale z którego właściciel – oprócz kontrybucji – uiszcza do królewskiego Urzędu w Draheim 10 talarów reńskich czynszu dziedzicznego. Ten mały majątek położony wśród wzgórz, posiadający w pobliżu las bukowo-dębowy, graniczy ze wsiami Claushagen [Kluczewo], Neu-Wuhrow [Nowe Worowo] i Calenberg [Uraz] i jest przypisany do parafii kościoła w Teschendorf [Cieszyno] w Nowej Marchii. Z ugody granicznej, zawartej w Falkenburgu [Złocieńcu] w tygodniu Exaudi w 1580 roku pomiędzy elektorem Johannem Georgem a książętami pomorskimi Johannem Friedrichem i Ernstem Ludwigiem, wynika, że wieś Bulgrin należała wówczas do urzędu złocienieckiego. Później co prawda starosta drahimski Czarnkowski przejął ją około roku 1628, lecz została mu ona ponownie odebrana i – jako że należy do Nowej Marchii – wyłączona ze starostwa drahimskiego.

 

Okolice wsi Bulgrin w 1838 r.; na mapie użyto nazwy Bulgerin, która również była w użyciu; czerwonym krzyżem zaznaczono kościół

 

W latach 1822-1896 właścicielami majątku Bulgrin byli: von Knebel, Karl i Georg Eppingowie, Karl von der Osten, Oskar Freyberg i Otto Fink.

W dziewiętnastowiecznej wsi był kościół oraz 6 budynków, w których żyły 82 osoby. W 1884 r. w majątku ziemskim odnotowano gorzelnię.

 

Dwór w majątku Bulgrin na pocztówce z początku XX w.

 

Wieś Bulgrin w okresie międzywojennym

 

W marcu 1945 r., podczas walk, majątek Bulgrin spalił się w wyniku eksplozji niemieckiego magazynu amunicji. Ocalał jedynie uszkodzony budynek kościoła i nieliczne budynki gospodarcze. Wyludnionej wsi nie odbudowano i nie zasiedlono po wygaśnięciu walk.

 

Majątek ziemski i wieś Bulgrin na mapie z lat 20. XX w.

 

W latach 1945-1967 zniszczona wieś wieś służyła jako owczarnia Państwowego Gospodarstwa Rolnego (PGR). Na mapach oznaczano ją jako Białe Podgórze lub Białogorzyno. W sąsiednich osadach Jaźwiny i Lipno powstały zakłady PGR.

 

Zabudowania w Lipnie (dziś Bolegorzyn Kolonia)

 

1961 r.: zniszczona wieś o nazwie Białe Podgórze (dawniej Bulgrin)

 

W latach 60. XX w. zapoczątkowano proces tworzenia dużego PGR Grabinek (dziś Bolegorzyn) przez połączenie zakładów rolnych w Lipnie i Jaźwinach. Siedzibę zarządu przeniesiono do nowo powstałego biurowca w Grabinku. Wybudowano osiedle mieszkaniowe, magazyny oraz kuźnię. 

W latach 70. XX w. ze względu na nabór pracowników z całej Polski wzniesiono kolejne bloki mieszkalne. Powstały budynek socjalny i nowa owczarnia. PGR nastawiony był głównie na hodowlę owiec (ok. 5000 sztuk) oraz uprawę roślin (2500 ha ziemi). W 1973 r. w Grabinku pojawił się kombajn Bizon, drugi w całym powiecie drawskim. PGR Grabinek zatrudniało 100 osób. We wsi funkcjonował ośrodek zdrowia.

 

Kombajny „Bizon” podczas żniw

 

1988 r.: PGR Grabinek utworzony w zniszczonej osadzie Bulgrin

 

W latach 90. XX w. w wyniku przemian społeczno-gospodarczych zachodzących w Polsce zlikwidowano PGR Grabinek. Zmieniono nazwę wsi na Bolegorzyn, nawiązując fonetycznie do historycznego miana Bulgrin. 

W latach 2008-2020 w Bolegorzynie zorganizowano jedyne w Polsce Muzeum PGR, które zakończyło działalność po likwidacji gminy Ostrowice. Eksponaty przeniesiono do wsi Gudowo koło Drawska Pomorskiego.

 

Dawne Muzeum PGR w Bolegorzynie